GHS چیست؟
در حملونقل بینالمللی، شناسایی صحیح کالاهای خطرناک نقش مهمی در ایمنی، ترخیص سریع و جلوگیری از خسارتهای احتمالی دارد. به همین دلیل از استانداردهای بینالمللی برای طبقهبندی و برچسبگذاری استفاده میشود. یکی از مهمترین این استانداردها GHS (Globally Harmonized System) است که به شرکتهای حمل، گمرک، صاحبان کالا و تولیدکنندگان کمک میکند خطرات کالا را با یک زبان مشترک شناسایی کنند.
GHS یا سیستم جهانی هماهنگشده طبقهبندی و برچسبگذاری مواد شیمیایی ،استانداردی بینالمللی برای معرفی خطرات مواد و ارائه اطلاعات ایمنی است.
در حوزه حملونقل بینالمللی، این اطلاعات معمولاً همراه با کلاسهای خطر کالاهای خطرناک (Dangerous Goods Classes) استفاده میشود تا مشخص شود کالا تحت چه شرایطی باید بستهبندی، انبار و حمل شود.
کلاسهای خطر
طبقهبندی کالاهای خطرناک در حملونقل بینالمللی بر اساس نوع خطر اصلی (Primary Hazard) انجام میشود؛ یعنی مشخص میشود مهمترین ریسکی که کالا در زمان حمل، نگهداری یا بروز حادثه ایجاد میکند چیست.
در این دستهبندی، ماهیت خطر بررسی میشود، نه نوع محصول یا کاربرد آن. به همین دلیل ممکن است دو کالای کاملاً متفاوت در یک کلاس قرار بگیرند اما رفتار خطرناک مشابهی داشته باشند.
کالاهای خطرناک در حمل دریایی، زمینی و هوایی در ۹ کلاس اصلی طبقهبندی میشوند:
کلاس 1 – مواد منفجره
GHS01: Explosive
آیکون: انفجار
رنگ برچسب: نارنجی
نمونه: مهمات، مواد منفجره صنعتی
کلاس 2 – گازها
GHS02: Gases
آیکون: کپسول گاز یا شعله
رنگ برچسب: سبز / قرمز
نمونه: گاز مایع، اکسیژن، گازهای تحت فشار
کلاس 3 – مایعات قابل اشتعال
GHS03: Flammable Liquids
آیکون: شعله
رنگ برچسب: قرمز
نمونه: بنزین، رنگ، الکل
کلاس 4 – جامدات قابل اشتعال
GHS04: Flammable Solids
آیکون: شعله
رنگ برچسب: راهراه قرمز و سفید
نمونه: گوگرد، برخی فلزات و مواد خوداشتعال
کلاس 5 – مواد اکسیدکننده و پراکسیدهای آلی
GHS05: Oxidizing Substances and Organic Peroxides
آیکون: شعله روی دایره
رنگ برچسب: زرد
نمونه: نیتراتها، پراکسیدها
کلاس 6 – مواد سمی و عفونی
GHS06: Toxic & Infectious Substances
آیکون: جمجمه و استخوان
رنگ برچسب: سفید
نمونه: سموم شیمیایی، مواد بیولوژیکی
کلاس 7 – مواد رادیواکتیو
GHS07: Radioactive Material
آیکون: نشان رادیواکتیو
رنگ برچسب: زرد و سفید
نمونه: مواد هستهای و پزشکی
کلاس 8 – مواد خورنده
GHS08: Corrosive
آیکون: مایع در حال خوردگی فلز و دست
رنگ برچسب: سیاه و سفید
نمونه: اسیدها و بازهای قوی
کلاس 9 – مواد خطرناک متفرقه
GHS09: Miscellaneous Dangerous Substances and Articles, Including Environmentally hazardous Substances
آیکون: خطوط سیاه و سفید
رنگ برچسب: سفید و مشکی
نمونه: باتری لیتیومی، یخ خشک، مواد دارای خطرات خاص
اهمیت شناخت کلاس خطر
طبقهبندی صحیح کالا بر اساس GHS و کلاس خطر باعث میشود:
– بستهبندی استاندارد انتخاب شود
– اسناد حمل بهدرستی صادر شوند
– کالا توسط خطوط حمل پذیرفته شود
– ریسک حادثه و توقف در گمرک کاهش یابد
– الزامات حمل دریایی، زمینی و هوایی رعایت شود
طبقهبندی کلاسهای خطر توسط چه سازمانی انجام شده است؟
طبقهبندی ۹گانه کالاهای خطرناک در حملونقل بینالمللی توسط سازمان ملل متحد (United Nations – UN) تدوین شده است.
این سیستم از طریق کمیته کارشناسان حمل کالاهای خطرناک سازمان ملل (UN Committee of Experts on the Transport of Dangerous Goods) ایجاد شد تا همه کشورها از یک استاندارد واحد برای شناسایی، بستهبندی، برچسبگذاری و حمل کالاهای خطرناک استفاده کنند.
خروجی این استاندارد در سندی با عنوان UN Recommendations on the Transport of Dangerous Goods (Orange Book) منتشر میشود و مبنای قوانین حمل در روشهای مختلف قرار گرفته است.
سپس هر بخش حملونقل این استاندارد را در مقررات تخصصی خود اجرا میکند:
– حمل دریایی: بر اساس مقررات IMDG Code
– حمل هوایی: بر اساس دستورالعمل ICAO و مقررات IATA DGR
– حمل جادهای: بر اساس ADR
– حمل ریلی: بر اساس RID
به همین دلیل، اگر کالایی در هر کشور یا هر روش حمل بهعنوان کلاس خطر مشخصی شناخته شود، اصول کلی شناسایی و ایمنی آن در سطح بینالمللی یکسان خواهد بود.
درنتیجه GHS و طبقهبندی خطر، بخش مهمی از زنجیره حملونقل بینالمللی هستند. شناخت ۹ کلاس خطر و علائم آنها به صاحبان کالا کمک میکند تا فرآیند حمل، انبارداری و ترخیص را ایمنتر و سریعتر مدیریت کنند و از بروز هزینههای اضافی و تأخیرهای عملیاتی جلوگیری شود.